ΜΕΓΑΛΑ ΒΙΒΛΙΑ

Τζαζ - Jazz

Όνομα Καλλιτέχνη
Όνομα Συγγραφέα
Έκδοση
Ανρί Ματίς (1869-1954)
Ανρί Ματίς (1869-1954)
1947, Παρίσι
Τυπωμένο σε ένα τόμο, μεγέθους 42,5 x 32,5 εκ.
Χειρόγραφο βιβλίο του Ανρί Ματίς
20 πλάκες τυπωμένες με την τεχνική του ‘pochoir’, σύμφωνα με τα κολλάζ και τα ντεκουπάζ του Ανρί Ματίς
Εκδόσεις σε χαρτί τύπου ‘vélin d’ Arches’:
  • 250 αντίτυπα, αριθμημένα 1-250
  • 20 αντίτυπα εκτός εμπορίου, αριθμημένα I-XX
  • Τυπώθηκαν επιπλέον 100 λευκώματα, που περιέχουν τις 20 πλάκες τυπωμένες σε χαρτί τύπου ‘vélin d’ Arches’
Ο Τεριάντ εντυπωσιασμένος από τις τεράστιες δυνατότητες της τεχνικής του γκουάς ντεκουπέ (gouaches découpées), πρότεινε στον Γάλλο καλλιτέχνη Ανρί Ματίς, ο οποίος την είχε ο ίδιος ανακαλύψει στα τελευταία χρόνια της ζωής του, τη δημιουργία ενός βιβλίου αποκλειστικά με τη μέθοδο αυτή. Ο καλλιτέχνης, γεμάτος ενθουσιασμό και έμπνευση, δούλεψε είκοσι εικόνες από το 1943 έως το 1944, και τις συνόδευσε με το ανάλογο δικό του χειρόγραφο κείμενο, το 1946. Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία της Τζαζ, ενός βιβλίου που είναι αναμφίβολα το πιο σημαντικό από όλα όσα είχε δημιουργήσει μέχρι τότε. Οι εικόνες της Τζαζ αποτελούνται από συνδυασμούς υδατογραφιών, που ο ίδιος ο καλλιτέχνης είχε χρωματίσει, κόψει και κολλήσει απευθείας στο χαρτί, με τέτοιον τρόπο ώστε να δημιουργούνται οι μορφές που τον εξέφραζαν. Το λεύκωμα αυτό, «των χρωματικών και ρυθμικών αυτοσχεδιασμών, με ζωντανή και βίαιη χροιά», αποτελεί τη μινιατουριστική συμπύκνωση της πρωτότυπης αυτής τεχνοτροπίας, που επέτρεψε στον Ματίς να διεισδύσει στην ομορφιά του χρώματος και να εκμεταλλευτεί στο έπακρο τη δυνατότητα, που μπορεί να δώσει το καθαρό χρώμα και το φως, ως κύρια μέσα έκφρασης. Με αυτό του το έργο οριοθέτησε μια σημαντική καμπή στη σταδιοδρομία του και έδωσε μια καινούργια προοπτική στη μοντέρνα τέχνη.

Η επαναστατική καινοτομία του γκουάς ντεκουπέ έδωσε στον Ματίς τη δυνατότητα να αποτυπώσει το χρώμα και το σχέδιο με μια κίνηση. Όπως ο ίδιος είπε: «Στην περίπτωση αυτή, ζωγραφική και σχέδιο είναι ένα. Επιλέγω την ποσότητα χρωματικής επιφάνειας που θέλω και την προσαρμόζω στην αίσθηση που έχω για το σχέδιο, όπως ο γλύπτης πλάθει τον πηλό μεταβάλλοντας την μπάλα που έκανε στην αρχή, τεντώνοντάς την ανάλογα με το συναίσθημά του. Το να σχεδιάζεις με το ψαλίδι, να κόβεις κατευθείαν το χρώμα, μου θυμίζει το σμίλεμα που κάνει απευθείας ο γλύπτης. Αυτό το βιβλίο υλοποιήθηκε με αυτό το πνεύμα». Έτσι, με το ψαλίδι του ο Ματίς αναδεικνύει μορφές και σχήματα τα οποία συνθέτουν ένα έργο βασισμένο στην καθαρή αντιπαράθεση των γεμάτων λάμψης χρωμάτων του. Με τον τρόπο αυτό, υποβάλλει την αίσθηση του βάθους και πετυχαίνει μια μοναδική ακρίβεια καθαρότητας και τέλειας οικονομίας των μέσων της ζωγραφικής. Ο Ματίς βασισμένος σε συγκεκριμένους κανόνες αφαιρεί, οτιδήποτε θεωρεί περιττό, καταλήγοντας σε μια ουσιώδες φόρμα που αντιπροσωπεύει απόλυτα το εσωτερικό του όραμα και το προσωπικό του συναίσθημα.

Παρόλο που ο καλλιτέχνης εμπνεύστηκε το βιβλίο αυτό από τις αναμνήσεις του από το τσίρκο, τα λαϊκά παραμύθια και τα ταξίδια του, επέλεξε τον τίτλο Τζαζ διότι σύνθεσε τις ψαλιδισμένες υδατογραφίες του βάση ενός ρυθμού και μιας δυναμικής, που ταυτίζεται με τη δυναμική των ήχων μιας ορχήστρας τζαζ. Ο συνδυασμός των διαφορετικών χρωματισμένων επιφανειών πετυχαίνουν ένα είδος ελεγχόμενης τονικής σχέσης, από το οποίο προκύπτει μια ζωντανή συμφωνία χρωμάτων, μια συγχορδία ανάλογη με εκείνη μιας μουσικής σύνθεσης. Για να στηρίξει και να περιβάλλει αρμονικά τους αυτοσχεδιασμούς του, γράφει το προσωπικό του κείμενο με μεγάλα γράμματα που καλύπτουν όλη τη σελίδα. Αν και ο ίδιος ο Ματίς δήλωσε, ότι το γραπτό του παίζει περισσότερο ένα διακοσμητικό και πλαστικό ρόλο, κάτι σαν ‘ηχητικό φόντο’, αυτό αποκαλύπτεται γεμάτο νόημα και ποίηση. Το προσωπικό ύφος με το οποίο είναι γραμμένο έρχεται σε πλήρης αρμονία με το περιεχόμενο του, δηλαδή με τις προσωπικές σκέψεις του καλλιτέχνη και πνευματικού ανθρώπου, Ανρί Ματίς, ο οποίος φιλοσοφεί περί ζωής και τέχνης.