Γιάννης Τσαρούχης (1910-1989)

Τσαρούχης - ΤεριάντΟ Γιάννης Τσαρούχης θεωρείται ένας από τους κύριους εκφραστές της μεσοπολεμικής και μεταπολεμικής περιόδου της Νεοελληνικής Ζωγραφικής. Ως ζωγράφος, άνθρωπος του θεάτρου, στοχαστής και δάσκαλος, επηρέασε και χάραξε με το έργο και την σκέψη του έναν καθοριστίκο δρόμο για την νεότερη ελληνική ζωγραφική, αλλά και για την ελληνική κοινωνία. Όπως χαρακτηριστικά είπε και ο ποιητής και στιχουργός Ν. Γκάτσος: «Ο Τσαρούχης συνδυάζει τη σοφία του λαού, πριν ο λαός γίνει μάζα, με τη γνώση και την αντίληψη του εξαιρετικά καλλιεργημένου ανθρώπου. Χωρίς τον Τσαρούχη, ο ουρανός θα ήταν φτωχότερος κατά χίλιους αστερισμούς».

Η καλλιτεχνική του δραστηριότητα είναι ποικιλόμορφη με μεγάλες εναλλαγές, και το έργο του επιρρεασμένο από πολλούς και διαφορετικούς παράγοντες. Πέρα από τη ζωγραφική, ασχολήθηκε με τις διακοσμητικές λαϊκές τέχνες, την υφαντική, την αγιογραφία, την σκηνογραφία, την σκηνοθεσία, την ποίηση και την συγγραφή. Στο ξεκίνημα του, το 1930, μεγάλη επιρροή άσκησε στο έργο του το θέατρο σκιών του Καραγκιόζη, οι αφίσες του Δεδούσαρου και του Σ. Σπαθάρη, ο βυζαντινο-λαϊκός καλλιτέχνης Φ. Κόντογλου, η ζωγραφική του Θεόφιλου, οι πομπηϊανές τοιχογραφίες, η ελληνική αγγειογραφία και η Ελληνιστική Ζωγραφική (Φαγιούμ κ.α.). Από το 1955 και μετά, τα στοιχεία αυτά εναλλάσσονται με επιρροές από την Αναγγένηση, το Μπαρόκ, τους Ολλανδούς και Γάλλους ζωγράφους του 17ου αιώνα, τους Νατουραλιστές του 19ου αιώνα και τη ζωγραφική των κεντρο-ασιατικών τοιχογραφιών. Εξίσου σημαντική επιρροή δέχτηκε από την τέχνη του Ματίς, κυρίως όσον αφορά την απόδοση του χρώματος.

Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της καλλιτεχνικής του πορείας κατά την διαρκή προσπάθεια του να βρει τον «σωστό» ζωγραφικό τρόπο ερμηνείας της πραγματικότητας, είναι η εναλλαγή και αμφιταλάντευση μεταξύ δύο διαφορετικών, ίσως και αντίθετων, τεχνοτροπιών που πηγάζουν από δυο διαφορετικούς κόσμους, την Δύση και την Ανατολή. Σε πολύ γενικές γραμμές, η πρώτη περίοδος της δουλειάς του θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως Ανατολίτικος Εξπρεσιονισμός - η ανατολίτικη και τοιχογραφική ζωγραφική η οποία εκφράζεται μέσα από το καθαρό χρώμα, ενώ η δεύτερη, η οποία είναι και αυτή που εκθέτουμε, ως Νατουραλισμός - η ζωγραφική η οποία εκφράζεται μέσα από το τονικό σχέδιο (φως - σκιά / κιαροσκούρο), την προοπτική και την πιστή αναπαράσταση. Ο διχασμός του ανάμεσα σ’ αυτούς τους δύο κόσμους και η προσπάθεια συνένωσής τους τον ακολουθούν μέχρι το τέλος του.

O Θεόφιλος Ντυμένος ως Μέγας Αλέξανδρος (1968)

Τσαρούχης
Το ολόσωμο πορτρέτο του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου ζωγραφίστηκε από τον Τσαρούχη με σκοπό να εκφράσει τον θαυμασμό και την αγάπη που έτρεφε για αυτόν. Χρησιμοποιώντας μια παληά φωτογραφία του, τον αποτύπωσε με τέτοιον τρόπο ώστε να του αποδώσει μια κορμοστασιά και ένα βλέμα που σε καθηλώνει. Η όλη μορφή συμβολίζει την διάθεση του ζωγράφου να τον μνημονεύσει, να τον κρατήσει για πάντα ζωντανό στα μάτια του κόσμου, δείχνοντας την αξία που είχε. Ο Θεόφιλος ήταν για εκείνον ένα πρότυπο, ο αληθινός ζωγράφος που στιγμάτησε την λαϊκή τέχνη ως γνήσιος εκφραστής της γενιάς του ’30. Αν και το έργο αυτό μπορεί να θεωρηθεί ως ιστορικό, είναι πάνω από όλα το προσωπικό πιστεύω του Τσαρούχη και ένα μεγάλο ευχαριστώ για τον δρόμο που του άνοιξε.

Το έργο αυτό είναι χαρακτηριστικό της δεύτερης κύριας περιόδου της ζωγραφικής του Τσαρούχη. Παρατηρείται μια αλλαγή του ύφους και της τεχνικής σε σχέση με προηγούμενά του έργα, η οποία οφείλεται κυρίως στο συνδυασμό της βυζαντινής χρωματικής τεχνικής με την ρεαλιστική απόδοση της φιγούρας. Αποδίδει τον όγκο του σώματος με τα τέσσερα βασικά χρώματα της βυζαντινής ζωγραφικής, ενώ συγχρόνως του δίνει προοπτική και έναν όγκο ανάλογο με αυτών των κλασσικών δυτικών έργων.